6. Zakładanie działalności gospodarczej w Turcji

W 2001 r. rząd turecki rozpoczał realizację programu reform, których celem jest poprawa warunków inwestowania zarówno dla krajowych i zagranicznych podmiotów gospodarczych, poprzez usuwanie barier administracyjnych i prawnych utrudniających rozpoczynanie i prowadzenie działalności gospodarczej. Podstawowymi ramami prawnymi regulującymi zagraniczną działalność gospodarczą w Turcji są:

• Ustawa o zagranicznych inwestycjach bezpośrednich (Nr 4875, 05.06.2003) wraz z przepisami wykonawczymi;
• Ustawa o pozwoleniach na pracę dla cudzoziemców (Nr 4817, 27.02.2003);

Teksty tych ustaw na stronie: www.investinturkey.gov.tr.

6.1 Formy prawne podmiotów gospodarczych

Zgodnie z tureckim Kodeksem Handlowym, istnieją dwa rodzaje spółek: partnerstwa i korporacje. Te ostatnie tworzone przez partnerów zagranicznych w ramach joint venture, nawet w przypadku braku partnera tureckiego, są traktowane jak korporacje tureckie i w efekcie przysługują im te same prawa jak podmiotom krajowym wynikające z kodeksu. Inwestorzy zagraniczni mogą założyć firmy w formie: Spółek z o.o. (Limited Sirket – Ltd. Sti) lub Spółek Akcyjnych (Anonim Sirket – A.S.).

Spółka Akcyjna

Dla utworzenia spółki akcyjnej niezbędny jest minimalny kapitał zakładowy 50 000 YTL wniesiony przez co najmniej pięciu udziałówców (osoby fizyczne lub prawne), którzy ponoszą odpowiedzialność do wysokości ich wkładu. Obowiązkowymi organami w tego rodzaju spółce są: zgromadzenie ogólne, zarząd i rada nadzorcza. W przypadku, gdy spółka emituje papiery wartościowe lub gdy są one notowane na Stambulskiej Giełdzie, podlega ona przepisom Zarządu Rynku Kapitałowego.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Spółka utworzona przez co najmniej 2 a najwięcej 50 udziałówców (osoby fizyczne lub prawne), które ponoszą odpowiedzialność do wielkości wniesionych udziałów. Minimalny kapitał założycielski to 5000 YTL.

Firmy zagraniczne mogą działać na terenie Turcji poprzez własne odziały lub poprzez powiązane z nimi filie. Te ostatnie, poza reprezentowaniem danej firmy zagranicznej, nie mogą prowadzić samodzielnej działalności gospodarczej oraz muszą być założone przez firmy macierzyste spoza Turcji. Dochody oddziałów firm zagranicznych osiągnięte w Turcji podlegają takiemu samemu opodatkowaniu jak firm rezydenckich.

6.2 Zatrudnianie cudzoziemców w firmach tureckich

Prawo tureckie rozróżnia dwa rodzaje pracowników obcokrajowców: zależny czyli pracujący dla jednego lub więcej pracodawców oraz niezależny – pracujący na własny koszt, zatrudniający lub nie inne osoby.
Żeby móc podjąć pracę w Turcji należy wystąpić o pozwolenie na pracę. Cudzoziemcy przebywający poza Turcją składają wniosek o pozwolenie na pracę do przedstawicielstwa dyplomatycznego Turcji, który zostanie przesłany bezpośrednio do tureckiego Ministerstwa Pracy i Opieki Socjalnej. W ciągu 90 dni od uzyskania tego pozwolenia należy wystąpić o wizę uprawniająca do wjazdu na teren Turcji, natomiast w ciągu 30 dni od przekroczenia granicy należy wystąpić do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych o pozwolenie na pobyt.
Obcokrajowcy, który posiadają ważne pozwolenie na pobyt na trenie Turcji lub ich pracodawcy składają wniosek o pozwolenie na pracę bezpośrednio do Ministerstwa Pracy i Opieki Socjalnej. Czas oczekiwania za zgodę wynosi 90 dni. Pozwolenie na pracę na czas określony jest ważne przez rok. Po wygaśnięciu tego okresu, pozwolenie może zostać przedłużone na kolejne trzy lata, a po upływie tego czasu o następne sześć.
Pozwolenie na pracę na czas nieokreślony mogą uzyskać obcokrajowcy, którzy legalnie i nieprzerwanie przebywają na terenie Turcji przez co najmniej osiem lat lub pracują legalnie od sześciu lat.
Pozwolenie na pracę dla obcokrajowców pracujących niezależnie jest wydawane pod warunkiem, że przebywają oni legalnie i nieprzerwanie na terenie Turcji od co najmniej pięciu lat.

6.3 Zagadnienia prawa pracy

Tygodniowy czas pracy wynosi 45 godzin. Godziny nadliczbowe nie mogą przekraczać 3 godzin w ciągu dnia lub 90 dni w roku. Wynagrodzenie za godziny nadliczbowe od poniedziałku do soboty wynosi 50% stawki podstawowej, natomiast w niedzielę i dni świąteczne – 100%.
Składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawcę i pracowników od wartości brutto płacy wynoszą odpowiednio – 19,5-25% i 14%. Obywatele państw, które posiadają z Turcją bilateralne porozumienia o ubezpieczeniach społecznych, mogą podlegać własnym przepisom krajowym.
Prawo do przejścia na emeryturę przysługuje kobietom po 20 latach pracy, mężczyznom po 25 latach. Obecnie prowadzone są prace nad podniesieniem wieku emerytalnego do 55-60 lat.

6.4 Etapy zakładania działalności gospodarczej w Turcji

Pierwszą czynnością osoby zainteresowanej rozpoczęciem działalności gospodarczej w Turcji jest opracowanie statutu spółki, który następnie musi zostać uwierzytelniony przez notariusza. Treść statutu nie może pozostawać w sprzeczności z przepisami tureckiego Kodeksu Handlowego.
Następnie trzeba zwrócić się do Biura Rejestru Handlowego z następującymi dokumentami:

• Wniosek;
• Poświadczony notarialnie wzór podpisu osoby upoważnionej do reprezentowania firmy wraz z jej nazwą handlową;
• List zobowiązań (Letter of Commitment) zgodny z art. 29 Regulacji Rejestracji Handlowej;
• Bankowe potwierdzenie depozytu bankowego w wysokości 1/1000 kapitału założycielskiego złożonego na rachunku Funduszu Konsumentów;
• Dokument poświadczający prawo do pobytu;
• Kopia dowodu tożsamości lub paszportu (w przypadku cudzoziemców);
• Kopia umowy wynajmu lub umowy własności nieruchomości;
• W przypadku osób prawnych uwierzytelniona notarialnie i poświadczona przez tureckie przedstawicielstwo dyplomatyczne kopia tłumaczenia zaświadczenia o działalności gospodarczej (Krajowy Rejestr Sądowy).

Rodzaj i liczba wymaganych dokumentów może różnic się w zależności od rodzaju i formy działalności gospodarczej, jaka ma być prowadzona (więcej informacji na stronie www.investinturkey.gov.tr).
Zarówno osoby fizyczne i prawne, w ciągu miesiąca od zarejestrowania muszą zapisać się do izby handlu lub przemysłu (w zależności od profilu działalności). Wymagane dokumenty (rodzaj i liczba różni się od rodzaju izby) dla izby handlowej:

• Zaświadczenie o rejestracji;
• Wyciąg z Gazety Rejestru Handlowego (gdzie publikowany jest statut danej firmy);
• Podpis(y);
• Kopia dowodu tożsamości/paszportu;
• Dokument poświadczający prawo do pobytu;
• Fotografie.

Zgłoszenia do Urzędu Podatkowego, w przypadku osób prawnych dokonuje Biuro Rejestru Handlowego, zaś w przypadku osób fizycznych należy dokonać zgłoszenia indywidualnie lub poprzez prawnika.. żeby rozpocząć działalność należy uzyskać zgodę od władz lokalnych – Rad Miejskich (w okręgach miejskich), poprzedzoną koniecznością uzyskania pozwoleń od Regionalnej Dyrekcji Ministerstwa Pracy i Opieki Socjalnej. W tym celu należy przedstawić m.in.:

• Wniosek;
• Pozwolenia na użytkowanie budynków lub pomieszczeń;
• Wyciąg z Gazety Rejestru Handlowego;
• Podpis(y);
• Zaświadczenie o członkostwu w danej izbie;
• Zaświadczenie z Urzędu Podatkowego;
• Znaczki skarbowe;
• Fotografie.