1. Informacje ogólne o kraju

1.1 Podstawowe informacje

Powierzchnia Republiki Turcji wynosi 780 580 km², z czego 9 820 km² przypada na wody. Kraj w znacznej części położony jest na kontynencie azjatyckim w Azji Mniejszej, nazywanej również Anatolią. Cieśniny Bosfor i Dardanele oraz niewielkie Morze Marmara oddzielają ją od europejskiej części Turcji zwanej Tracją (lub Rumelią), która zajmuje obszar ok. 23 600 km². Od zachodu Turcja graniczy z Bułgaria (długość granicy 240 km) i Grecją (206 km); od Wschodu z: Azerbejdżanem (9 km), Armenią (268 km) i Gruzją (252 km) oraz od południa z Irakiem (331 km), Iranem (499 km) i Syrią (822 km).

Turcja jest otoczona czterema morzami: od północy Morze Czarne, od zachodu Morze Marmara i Egejskie, od południa Morze Śródziemne. łączna długość granic lądowych wynosi 2627 km, a wybrzeża 7126 km. Stolicą Turcji jest Ankara. Do największych miast należą Stambuł, Izmir, Bursa, Adana, Gaziantep i Konya.

Turcja jest podzielona na 7 regionów: Marmara, Egejski, Śródziemnomorski, Centralna Anatolia, Wschodnia Anatolia, Południowo-wschodnia Anatolia oraz region Morza Czarnego.

Turcja jest członkiem:

• Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ)
• Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego (NATO)
• Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)
• Światowej Organizacji Handlu (WTO)
• Światowej Organizacji Zdrowia (WHO)
• Międzynarodowego Funduszu Walutowego (IMF)
• Rady Europy
• Międzynarodowej Organizacji Pracy (ILO)
• Organizacji Współpracy Gospodarczej (ECO)
• Organizacji Konferencji Muzułmańskiej (OIC)
• Współpracy Gospodarczej Państw Regionu Morza Czarnego (BSEC)

1.2 Ludność, religia i język w Turcji

Turcję zamieszkuje 69,7 mln mieszkańców. Gęstość zaludnienia wynosi 89,3 osób/km²

Struktura narodowościowa:

• Turcy – 82%
• Kurdowie – 10%
• Zaza – 2%
• Arabowie – 1%
• pozostali – 5%

Struktura wyznaniowa:

• Muzułmanie (większość to sunnici) – 99%; brak oficjalnych statystyk uwzględniających mniejszość szyicką czyli alewitów, którzy stanowią od 25 do 30% populacji Turcji.

Językiem urzędowym jest język turecki. Pod wpływem konieczności sprostania kryteriom kopenhaskim (dot. praw mniejszości narodowych) warunkujących członkostwo w Unii Europejskiej, rząd turecki złagodził dotychczasową politykę dyskryminującą używanie języków mniejszości etnicznych i religijnych jak np. kurdyjskiego w urzędach i mediach.

1.3 Klimat, warunki geograficzne oraz bogactwa naturalne

Klimat

Pomimo położenia w strefie podzwrotnikowej, w Turcji występuje duże zróżnicowanie klimatyczne. Na wybrzeżu Morza Czarnego występuje klimat wilgotny, z obfitymi i regularnymi opadami, czego efektem jest duża różnorodność fauny i flory. W centralnej i wschodniej Anatolii panuje klimat kontynentalny suchy. Zimy są mroźne i śnieżne, a lata suche i upalne. Klimat Śródziemnomorski występuje na wybrzeżu Morza Śródziemnego i Egejskiego. Zimy i lata są ciepłe. Region Morza Marmara charakteryzuje mieszanka klimatu kontynentalnego i łagodnego Śródziemnomorskiego. Brak dużych wahań temperatury oraz opadów. Wiosna i jesień zbliżona do polskiej, natomiast lato jest dłuższe i cieplejsze a zima łagodniejsza.

Warunki geograficzne

Charakterystyczną cechą obszaru Turcji jest zmienność krajobrazu, wynikająca głownie ze zróżnicowania klimatycznego. Przeważająca część półwyspu, z wyłączeniem Tracji i nadmorskich wybrzeży, tworzy jeden górzysty płaskowyż z licznymi kotlinowymi obniżeniami wypełnionymi słonymi jeziorami.
Ze wszystkich stron Turcja jest otoczona górami. Wzdłuż wybrzeża Morza Czarnego ciągnie się łańcuch Gór Pontyjskich z najwyższym szczytem Kackar (3940 m n.p.m). Na południu znajdują się Góry Taurus (szczyt Aladag – 3756 m n.p.m.). Na wschodzie wznosi się wygasły stożek wulkaniczny Ararat (5165 m n.p.m.), a inny wulkan, Erciyes (3916 n n.p.m.) jest najwyższym wzniesieniem w centralnej Anatolii. Górski charakter powierzchni półwyspu determinuje bogatą sieć rzeczną, która jednak nie zapewnia wystarczającej ilości wody ze względu na niekorzystny bieg rzek. Niedobór wody jest rekompensowany budową tam. Do największych rzek należą: Kizilirmak i Sakarya wpływające do Morza Czarnego; Menderes i Gediz wpływające do Morza Egejskiego oraz Seyhan i Ceyhan uchodzące do Morza Śródziemnego. Na terenie Turcji biorą początek dwie wielkie rzeki Bliskiego Wschodu – Eufrat i Tygrys. Liczne jeziora są słabo zarybiona z uwagi na duży stopień zasolenie, spowodowany ubogim dopływem słodkich wód. Największym jeziorem jest Van (w pobliżu granicy z Iranem), drugim co do wielkości jest Tuz.

Bogactwa naturalne

Turcja posiada znaczne zasoby surowców mineralnych, zwłaszcza rud metali. Występują rudy żelaza (Divrigi we wschodniej Turcji), chrom (Seydi˛ sehir na południu kraju – główny światowy producent), boksyty, rude miedzi (Murgul) oraz cynk i ołów. Ważnymi surowcami energetycznymi jest węgiel brunatny (zachodnia Anatolia), węgiel kamienny (zagłębie Eregli-Zonguldak) oraz ropa naftowa w pobliżu granicy z Syrią (Batman). Z surowców chemicznych wydobywa się: fosforyty, sól kamienną i siarkę.

1.4 Polityka

Turcja jest republiką o parlamentarno-gabinetowym systemie rządów. W Konstytucji Republiki Turcji z 1982 r. zawarto takie cechy jak: demokratyczny i świecki charakter oraz wierność zasadzie nacjonalizmu ustanowionej przez Kemala Atatürka. Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego parlamentu – Tureckiego Wielkiego Zgromadzenia Narodowego (TBMM – Türkiye Büyük Millet Meclisi), składającego się z 550 deputowanych wybieranych na pięcioletnią kadencję.
Władza wykonawcza przysługuje Radzie Ministrów oraz Prezydentowi. Prezydent sprawuje swój urząd przez 7 lat i jest wybierany przez TBMM. Obecnym prezydentem Republiki Turcji (od 2000 r.) jest Ahmet Necdet Sezer. W ramach kompetencji wykonawczych Prezydenta znajduje się nominowanie premiera i ministrów oraz przyjęcie ich dymisji. W praktyce te czynności są uzależnione od woli parlamentu wyrażonej bądź w formie votum zaufania, jego braku lub votum nieufności.
W wyniku ostatnich wyborów parlamentarnych z listopada 2002 r. został utworzony rząd większościowy Partii Sprawiedliwości i Rozwoju, na czele którego stoi premier Recep Tayyip Erdoˇgan. Do jego kompetencji należy kierowanie pracą ministrów oraz kontrola realizacji polityki rządu, któremu również przysługuje prawo inicjatywy ustawodawczej.
Cechą charakterystyczną gabinetów w Turcji w latach 1991-2002 był ich koalicyjny charakter oraz krótka trwałość, wywołana sporami koalicjantów.

Partie polityczne:

W Turcji funkcjonuje system wielopartyjny. Powszechna w przeszłości delegalizacja partii politycznych, będąca efektem wojskowych zamachów stanu, przyczyniała się do ich reaktywowania pod nowymi nazwami. Stąd większość obecnych ugrupowań istnieje na tureckiej scenie politycznej od dekad, zmieniając nazwy i liderów.

• Partia Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP – Adalet ve Kalkinma Partisi) – umiarkowanie islamska, utworzona w 2001 r.;
• Republikańska Partia Ludowa (CHP – Cumhuriyet Halk Partisi) – wywodzi się z partii o tej samej nazwie utworzonej w 1923 r. przez Kemala Atatürka, która po kilku przeobrażeniach, w 1995 r. wraca do obecnej nazwy; przewodniczącym jest Deniza Baykal; lewicowa;
• Partia Ojczyźniana (ANAP – Anavatan Partisi) – powstała w 1983 r., liderem jest Erkan Mimcu, centroprawicowa;
• Partia Słusznej Drogi (DYP – Dogru Yol Partisi ) – powstała w 1983 r., liderem jest Mehmet Agar, centroprawicowa;
• Partia Demokratycznej Lewicy (DSP –Demokratik Sol Parti) – powstała w 1985 r., liderem jest Zeki Sezer, socjaldemokratyczna.

Władza sądownicza należy do niezależnych sądów. Najważniejszymi organami wymiaru sprawiedliwości są m.in.: Trybunał Konstytucyjny, Najwyższy Sąd Apelacyjny, Rada Stanu.

Podział administracyjny:

Administracja lokalna składa się z prowincji (Il), okręgów miejskich (Belediye) oraz wsi (Köy), których władze wybierane są w drodze wyborów bezpośrednich na okres pięciu lat.
Turcja jest podzielona na 81 prowincji, które dzielą się na sub-prowincje. Podstawowym organem decyzyjnym w prowincji jest Ogólne Zgromadzenie Prowincji, zaś władz ę wykonawczą posiada gubernator, który stoi na czele Stałego Komitetu Prowincji. Gubernator pochodzi z nominacji rządowej.
W Turcji jest około 3000 okręgów miejskich. Głównymi organami są: Rada Miejska oraz Stały Komitet, któremu przewodzi burmistrz. Rodzajem okręgów miejskich są Metropolie (Büyük˛ sehir Belediyesi), obejmujące swym zasięgiem więcej niż jedną sub-prowincję. Obecnie istnieje 15 metropolii m.in. Istanbuł, Ankara, Izmir, Adana, Bursa, Konya, Antalya czy Samsun. Struktura organizacyjna jest zbliżona do właściwej dla okręgów miejskich.
Najmniejszą jednostką organizacyjną samorządu lokalnego są wsie, gdzie władza należy do Zgromadzenia Wsi oraz Rady Starszych.

1.5 Obecna sytuacja polityczna (problemy międzynarodowe)

Od 2002 r. (listopad) Turcja posiada rząd większościowy na czele którego stoi Recep Tayyip Erdogan. Gabinet ten od początku swojej kadencji kontynuuje proces reform, mających na celu dostosowanie tureckiego ustawodawstwa do obowiązującego w Unii Europejskiej, niemniej jednak zarzuca mu się opieszałość w tworzeniu przepisów wykonawczych. W ramach przyjętych w latach 2002-2004 8 pakietów reform dokonano zmian m.in.: w prawie karnym – zniesiono karę śmierci, zaostrzono kary za "honorowe morderstwa", których ofiarami są w szczególności kobiety oskarżone przez swoje rodziny o splamienie ich honoru; w prawie o stowarzyszeniach – ułatwiono tworzenie stowarzyszeń, zarówno w kraju, jak i za granicą oraz organizowanie demonstracji; umożliwiono użycie języków innych niż turecki w radiu i telewizji oraz nauczanie w nich; poprzez zmiany instytucjonalne osłabiono dotychczasowe wpływy wojskowych na politykę wewnętrzną i zagraniczną. Dzięki tym działaniom, w październiku 2005 r. został otwarty proces negocjacji akcesyjnych Turcji z Unią Europejską, który może trwać nawet kilkanaście lat.
Kwestią, która utrudnia prowadzenie negocjacji jest podzielony Cypr. Część południowa – Republika Cypru, jest już członkiem Unii Europejskiej, zaś północna – Turecka Republika Cypru Północnego nie jest uznawana na arenie międzynarodowej.
Pomimo poparcia Turcji dla planu ONZ, przewidującego utworzenie konfederacji dwóch społeczności, Grecy cypryjscy odrzucili proponowane w referendum rozwiązanie (kwiecień 2004 r.). Obecnie trwają starania o przełamanie impasu w rozmowach.